عنوان طرح: مرور نظام‌مند مدل هاي برآورد نيروي انساني در حوزه سلامت
مجری: فرانک فرزدی
همکاران اصلی: فرزانه مفتون، افسون آیین پرست
سایر همکاران: محسن بیاتی
کارشناس: فاطمه ریاضی
کارفرما: دفتر مرکزی جهاددانشگاهی (كد: 33– 2185)
سال اختتام: 1394

چکیده:
در سطح جهاني و در طول زمان مدل‌ها و روش‌هاي گوناگوني براي برآورد نيروي انساني بهداشتي ارائه شده و مورد استفاده قرار گرفته است. هر يك از اين روش و مدلها در زمان و مكان خاص با توجه به شرايط حاكم بر آن طراحي و به كارگرفته شده‌اند. نيازهاي جامعه مورد هدف، وضعيت نظام سلامت آن، الگوي استفاده از خدمات و منابع در دسترس و بسياري عوامل ديگر بر نوع و روش مناسب برآورد نيروي انساني موثر است. بدليل تفاوت اين عوامل در جوامع مختلف، به كارگيري مدل‌هاي برآورد طراحي شده در ساير جوامع محدوديت‌هاي زياد همراه خواهد داشت. انتخاب مناسب اين روش‌ها با توجه به شرايط جامعه عامل مهمي در كاهش محدوديتهاي استفاده از آن‌ها است. اما حتي در اين صورت نيز هر يك از اين روش‌ها به دليل بالا بودن سرعت تغيير در جامعه كه بطور روزافزون برآن افزوده مي‌شود محدوديت‌هاي زيادي ناشي از فرضيات به كار گرفته شده در آنها را خواهند داشت. با وجود تمامي اين محدوديتها بدليل بالا بودن تقاضا براي بهره‌مندي از آموزش، محدوديت منابع و عوارض ناشي از تعداد نيروي انساني نامتناسب با نياز خصوصاً در بخش بهداشت و درمان كه اثرات منفي بر سلامت جامعه مي‌گذارد گريزي از برآورد نيروي انساني بهداشتي نيست. لذا مي‌بايست مدل‌ متناسب با شرايط جامعه انتخاب يا طراحي نموده و با در نظر گرفتن استراتژي‌هاي مناسب سعي در كاهش هرچه بيشتر محدوديتهاي آن نمود. در تعيين استراتژي‌هاي مناسب آن چيز كه مهم است درك عوامل موثر براين مدل‌ها و روش‌ها و محدوديت‌هاي كاربردي هر يك از آن‌ها خصوصاً در برنامه‌ريزي دراز مدت نيروي انساني است. طبقه‌بندی مدلهاي نيروي انساني ارزیابی ويژگي‌ها، محدوديت‌ها و جايگاه آن‌ها را نسبت به هم امکان‌پذیر می‌نماید. در اين مطالعه،‌ دستاوردهاي موجود در سطح جهاني و كشور به منظور دستيابي به طبقه بندی مناسبی از مدل‌های برآورد منابع انسانی سلامت بررسي و مرور شده‌اند. مطالعه حاضر مروری نظام‌مند بر مدل های برآورد نیروی انسانی در بخش سلامت می باشد. در این مطالعه تمامی مقالات كامل چاپ شده در مجلات علمي پژوهشي به زبان فارسي تا پايان سال 1392 هجري شمسي و انگليسي تا پايان سال 2013 ميلادي بررسي شدند.
- جستجوی مقالات با تركيب مناسبي از كليد واژه هاي ذيل انجام شد.
Manpower, human resource, workforce, health worker, supply, requirement, model, method, approach, forecast, estimation
منابع انساني، نيروي انساني، عرضه، مورد نياز، مدل، روش، رويكرد، پيش‌بيني، برآورد، سلامت، پزشكي
- بانکهای داده انگليسي و فارسي ذيل مورد بررسی قرار گرفتند.
• CINAHL (Cumulative Index to Nursing & Allied Health Literature)
• Medline (Medical literature analysis and retrieval system online): Ovid’s search
• Interface for MEDLINE
• Embase (Exerpta Medica)
• Scopus(the largest abstract and citation database of peer-reviewed literature)
• National Electronic Library for Health (NeLH)
• Scientific Information Database/SID (http://www.sid.ir/En/index.asp)
• Iranmedex
• Magiran
- جستجوي تكميلي از فهرست منابع انتخابي و همچنین با استفاده از موتور جستجوي Google scholar نيز انجام شد. مقالات بر اساس دستورالعمل PRISMA مورد بررسی قرار گرفتند.
در این مطالعه از مجموع 881 مقاله انگلیسی (837) و فارسی (44) استخراج شده از پایگاه‌های داده مطالعه و همچنین مقالات وارد شده بر اساس جستجوی تکمیلی، در نهایت 56 مقاله (49 مقاله انگلیسی و 7 مقاله فارسی) مورد مرور و تحلیل نظام مند قرار گرفت. در مقالات نهایی مورد مطالعه، مدل‌های برآورد در تخمین پزشک، متخصصین پزشکی، دندانپزشک، پرستار و سایر منابع انسانی بخش سلامت به کار گرفته شده اند. گستره زمانی مقالات نهایی وارد شده از سال 1958 تا 2013 برای مطالعات انگلیسی و از سال 1379 تا 1389 برای مطالعات فارسی بود. همه مطالعات (تقریباً 93 درصد) بجز 4 مقاله (1990Benson، 1990Goodman، 2004Cooper، 2009Roberfroid) به طور تجربی از مدل های برآورد برای تخمین نیروی انسانی در بخش سلامت استفاده کرده‌اند. این 4 مقاله یا به طور محض متدولوژیک و یا مروری بوده‌‌اند. 8 مقاله از مقالات موجود به بررسي و نقد يك يا چند مدل برآورد نیروی انسانی بخش سلامت پرداخته اند و 14 مقاله چند مدل برآورد را مورد مقایسه قرار داده اند. از این مقالات تنها 3 مقاله به معرفي يك يا چند مدل برآورد پرداخته اند. مدل‌های ارائه شده در تمامی مقالات مروری مورد مطالعه قرار گرفتند. اطلاعات هر یک از مدلها از مقالات استخراج شدند. در صورت معرفی یا به کارگیری بیش از یک مدل در مقاله این اطلاعات به تفکیک مدلها شناسایی شدند. اعضاءگروه تحقیق در طی نشستهای تخصصی، بر اساس اطلاعات به دست آمده حوزه کاربردی، رویکرد و شیوه برآورد مدلها را مشخص کردند. سپس مدلهای شناسایی شده در این مطالعه را بر اساس حوزه کاربرد، رویکرد و شیوه برآورد آنها طبقه بندی کردند. (نمودار 1-5 )
طبقه بندی ارائه شده در این مطالعه نشان می دهد مدل های برآورد از نظر حوزه کاربردی (هدف برآورد) به دو طبقه اصلی "مدل های عرضه" و "مدل های مورد نیاز" تقسیم می شوند. مدل‌هاي عرضه در واقع به پيش بيني عرضه نيروي انساني مي‌پردازند. ساير مدل‌ها هدف برآورد نيروي انساني مورد نياز را دنبال مي‌نمايند. در طبقه بندی پیشنهادی در این مطالعه مدل های دارای رویکرد مشابه در یک طبقه قرار گرفتند. بدین ترتیب مدل‌های عرضه در سه گروه "مبتني بر معادله خطی"، "مبتني بر روند تغييرات گذشته" و "مبتنی بر نرخ رشد نیروی انسانی" طبقه بندی شدند. مدل های مورد نیاز 5 گروه "مدل‌هاي مبتني برنسبت نیروی انسانی به جمعیت"، "مدل‌هاي مبتني بر حجم خدمات"، "مدل‌هاي مبتني برسيستم ارائه خدمت"، "مدل‌هاي مبتني برآينده‌نگري" و "مدل‌هاي مبتني بر اقتصاد سنجي" را شامل شدند. بر اساس تحلیل اطلاعات مقالات در خصوص معرفی، نقد و کاربرد مدل های برآورد ملاحظات در خصوص ویژگی ها، نحوه به كارگيري، نقاط بحراني و محدوديتهاي مدل های برآورد پیشنهاد شد.
كلمات كليدي: منابع انساني، نيروي انساني، عرضه، مورد نياز، مدل، روش، رويكرد، پيش‌بيني، برآورد، سلامت، پزشكي
Manpower, human resource, workforce, health worker, supply, requirement, model, method, approach, forecast, estimation
//]]>