تحلیل داده های هزینه درآمد خانوار با روش رگرسیون لجستیک در ارزیابی دسترسی اقتصادی برنامه های سلامت: مطالعه موردی طرح پزشک خانواده و نظام ارجاع

عنوان طرح: تحلیل داده های هزینه درآمد خانوار با روش رگرسیون لجستیک در ارزیابی دسترسی اقتصادی برنامه های سلامت: مطالعه موردی طرح پزشک خانواده و نظام ارجاع
مجری: افسون آیین پرست
همکاران: عنایت اله همایی راد، فرانک فرزدی، فرزانه مفتون، سجاد دلاوری
کارشناس: فاطمه ریاضی
کارفرما:دفتر مرکزی جهاد دانشگاهی
سال اختتام: 1395

چکیده:
زمینه: برابري يكي از مهمترين معيارها و شاخص ها براي داوري درباره موفقيت سياست هاي بخش سلامت است. یکی از شاخص های سنجش برابری، محاسبه دسترسی اقتصادی به خدمات سلامت است. محاسبه دسترسی اقتصادی با شاخص های مختلفی امکان پذیر است. در این مطالعه تلاش گردید ضمن شناسایی شاخص های مختلف موجود در این زمینه، منابع اطلاعاتی معتبر موجود در سطح کشور نیز مورد ارزیابی قرار گیرد و مناسبترین منابع معرفی شوند. سپس از یکی از این منابع با استفاده از شاخص های پیشنهادی جهت تحلیل ارزیابی دسترسی اقتصادی یکی از برنامه های اخیر نظام سلامت یعنی طرح پزشک خانواده و نظام ارجاع استفاده گردد.
مواد و روش کار: مطالعه ای دو مرحله ای برای مرور داده ها و شاخص های موجود برای سنجش دسترسی اقتصادی و مطالعه مقطعی یکی از مداخلات نظام سلامت با استفاده از داده ها و شاخص های پیشنهادی مرحله اول انجام گرفت. محیط پژوهش در مرحله اول مستندات منتشر شده در حوزه پژوهش بود. جامعه مطالعه نیز در مرحله دوم پژوهش شامل تمام خانوارهاي مناطق شهری بالای 20 هزار نفر استان فارس بودند. در مرحله اول مطالعه با توجه به نوع مطالعه نیازی به تعیین حجم نمونه نبود با این حال مرور مستندات تا جایی ادامه پیدا کرد که اطلاعات کلیدی مورد نیاز تامین گردید. در مرحله دوم نیز کل داده های نمونه گیری شده مرکز آمار ایران مربوط به شهرهای بالای 20 هزار نفر استان فارس استفاده گردید. برای جمع آوری داده ها نیز در فاز های مختلف این مطالعه روشهای متفاوتی استفاده گردید. در مرحله اول جهت جمع آوری داده ها از بررسی متون و مستندات علمی استفاده گردید و در مرحله دوم از دو روش مشاهده و تکمیل چک لیست برای جمع آوری داده ها استفاده شد. جهت تحلیل داده‌ها در فاز اول از نشست های خبرگان استفاده گردید. در فاز دوم نیز ضمن محاسبه مشارکت شاخص عادلانه بودن هزینه های سلامت، برای تخمین الگوهای مطالعه و محاسبه میزان پرداخت از جیب از نرم افزار STATA SE ورژن 12 استفاده شد. همچنین ضمن محاسبه هزینه های کمرشکن با استفاده از روش خو، با استفاده از رگرسیون لاجستیک مهمترین عوامل موثر بر آن تخمین زده شد.
یافته ها: بررسی داده های موجود نشان داد که اطلاعات هزینه درآمد خانوار اگرچه نقاط ضعفی دارد، با این حال در دسترس‌ترین منبع اطلاعاتی موجود در این زمینه اطلاعات هزینه درآمد خانوار مرکز آمار ایران است که به صورت دوره‬ای و مرتب جمع‌آوری می‌شود. شاخص های پرداخت از جیب و شاخص تمرکز نیز از جمله شاخص هایی هستند که با استفاده از داده‌های موجود هزینه درآمد قابل محاسبه هستند. یافته های مرحله دوم مطالعه نیز نشان داد که پس از طرح پزشک خانواده، هیچ تفاوتی بین میزان پرداخت از جیب افراد در بخشهای دارو، بستری، خدمات سرپایی و پیرا پزشکی مشاهده نشد. مقادیر این شاخص در سال 1390 حتی پس از شناسایی و حذف متغیر های مخدوش کننده نیز تفاوتی را نسبت به سال 1390 نشان نداد. شاخص تمرکز که بیانگر میزان بی عدالتی در پرداخت از جیب می باشد، قبل از طرح پزشک خانواده از نظر آماری معنی‌دار می باشد که بیانگر وجود بی عدالتی به ضرر ثروتمندان است. اما پس از طرح پزشک خانواده، شاخص تمرکز از نظر آماری معنی دار نشده است. یعنی بی عدالتی موجود که به ضرر ثروتمندان بود، پس از طرح پزشک خانواده از بین رفته است. لذا می توان گفت از بار پرداختی ثروتمندان به نسبت فقرا پس از طرح پزشک خانواده کاسته شده است.
بحث و نتیجه گیری: استفاده از داده های معتبر و تحلیل مناسب آنان نقش موثری در مدیریت اثر بخش نظام سلامت دارد. در این راستا حضور نمایندگان نظام سلامت حوزه های مشورتی مرکز آمار کشور نقش مهمی در کاربردی‬تر شدن بانک های اطلاعاتی با ارزش در کشور خواهد داشت. شناسایی تاثیر مداخلات حوزه سلامت در دسترسی و عدالت نیز در ادامه روند تخصیص منابع کمیاب و ارزشمند این حوزه بسیار مهم و تاثیر گذار خواهند بود.
کلمات کلیدی: دسترسی اقتصادی، پرداخت از جیب، شاخص تمرکز و عدالت، طرح پزشک خانواده و نظام ارجاع
//]]>