عنوان طرح: بررسی تأثیر خدمات شهری بر سلامت شهروندان مناطق 22 گانه شهر تهران
مجری: دكتر علی منتظری
همکاران اصلی: دکتر فرانک فرزدی، مریم السادات وحدانی نیا
سایرهمکاران : دکتر افسون آیین پرست، دکتر ژیلا صدیقی
کارشناسان: فاطمه ریاضی، راحله رستمی، سمیه فتحیان، سمیه مددی، طاهره رستمی
کارفرما:مرکز مطالعات و برنامه ریزی شهر تهران
سال اختتام: 1390

چکیده:
محیط زندگی شهری بر سلامت جسمی، اجتماعی و روانی ساکنان آن تأثیر گذار است. از اینرو سنجش رضایت از خدمات شهری می تواند یکی از مؤلفه های اندازه گیری کیفیت زندگی مرتبط با سلامت شهروندان باشد. در این راستا طرح "تعیین ارتباط خدمات شهرداری تهران با سلامت شهروندان مناطق 22 گانه شهر تهران" به سفارش شهرداری تهران توسط پژوهشکده علوم بهداشتی جهاد دانشگاهی انجام شد. این مطالعه از نوع توصیفی – تحلیلی بوده و در جمعیت افراد بالای 18 سال ساکن در مناطق 22 گانه شهر تهران انجام شد. حجم نمونه حدود 10000 نفر محاسبه و نمونه گیری به روش چند مرحله ای (طبقه بندی و خوشه ای) انجام شد. در ابتدا جمعیت مورد مطالعه بر اساس 22 منطقه شهرداری طبقه بندی شدند و سپس نمونه گیری در هر طبقه به صورت خوشه ای انجام گردید. ابزار جمع آوری داده ها شامل پرسشنامه گونه ایرانی The Short Form Health Survey (SF-36) و پرسشنامه "سنجش رضایت از خدمات شهری" بودند. در این مطالعه 9863 نفر وارد مطالعه شدند. میانگین سنی افراد مورد مطالعه 38 با انحراف معیار 15 سال بود. توزیع سنی در افراد مورد مطالعه (4920 نفر مرد و 4921 نفر زن) یکسان بود. نتایج حاصل از بررسی کیفیت زندگی وابسته به سلامت به تفکیک خرده سنجش های آن (8 حیطه عملکرد جسمانی، محدودیت نقش بعلت مشکلات جسمانی، درد جسمانی، سلامت عمومی، عملکرد اجتماعی، شادابی و نشاط، محدودیت نقش بعلت مشکلات هیجانی و سلامت روان) مورد بررسی قرار گرفتند. در جمعیت شهر تهران عملکرد جسمانی افراد مورد مطالعه بیشترین میانگین (23.5 ± 89.3) و دو حیطه "سلامت عمومی" (19.9 ± 62.5) و "شادابی و نشاط" (18.4± 62.5) کمترین میانگین را داشتند؛ اگر چه در خصوص بعد سلامت روان نیز میانگین امتیاز پایین بوده و به نظر می رسد شهروندان ساکن تهران از سطح کیفیت زندگی پایینی در بعد سلامت روان برخوردارند (17.8± 66.3) به طور کلی مناطق 4 و 8 شهرداری شهر تهران در بیشتر خرده سنجش های کیفیت زندگی دارای میانگین امتیاز بالاتری در مقایسه با شهر تهران بوده و مناطق 5، 17 و 20 در بیشتر خرده سنجش ها میانگین امتیاز کمتری را نسبت به شهر تهران دارا بودند. در خصوص میزان رضایت از خدمات شهری نتایج نشان داد که رضایت کلی افراد مورد مطالعه از خدمات شهری در حد متوسط است. خدماتی که رضایت از آن ها بالاتر از حد متوسط بود به ترتیب عبارت بودند از: جمع آوری سگ های ولگرد، کیفیت پوشش مسیرهای تردد، نحوه برخورد ماموران شهرداری، زمان جمع آوری زباله، وضعیت وسایل حمل و نقل عمومی، خدمات فرهنگسراها/خانه های فرهنگ و امکانات ورزشی. نتایج این مطالعه همچنین نشان داد که بین میزان رضایت از کل خدمات شهری و سطح سلامت اظهار شده از طرف افراد رابطه مستقیم وجود دارد به طوری که با افزایش رضایتمندی از خدمات شهری سطح سلامتی افراد نیز افزایش می یابد. برای بررسی ارتباط بین کیفیت زندگی با خدمات شهری، مجموعه خرده سنجش های کیفیت زندگی به دو متغیر "خلاصه سنجش های سلامت جسمانی" و "خلاصه سنجش های سلامت روان" تبدیل و در بررسی این ارتباط از مدل رگرسیون استفاده شده و اثر تمام متغیرهای دموگرافیک شامل سن، جنس، تحصیلات، وضعیت تأهل، اشتغال و اقتصادی و هم چنین منطقه شهری نیز تطبیق داده شدند. نتایج نشان داد که رضایت از وضعیت سه خدمت شهری "وسایل حمل و نقل عمومی" ، "روشنایی معابر و خیابانهای محل زندگی خود" ، "هموار بودن مسیرهای پیاده رو" به صورت معنی دار با سطح سلامت جسمانی افراد مورد مطالعه رابطه دارد. با کاهش میزان رضایت افراد از این خدمات، سطح سلامت جسمانی آنها نیز کاهش می یابد. نتایج همچنین نشان دادند که تعداد بیشتری از خدمات شهری با سطح سلامت روان افراد دارای ارتباط می باشند. به گونه ای که رضایت از وضعیت ارائه 8 خدمت شهری (نحوه جمع آوری زباله، پاکیزگی هوا، آرامش و کمبود سر و صدا، وسایل حمل و نقل عمومی، روشنایی معابر و خیابان ها، ترافیک کوچه و خیابانها، ایمنی فیزیکی معابر و انجام به موقع ساخت و ساز شهری) ارتباط آماری معنی دار با سطح سلامت روان افراد داشت. با کاهش میزان رضایت افراد از این خدمات، سطح سلامت روان آنان نیز کاهش می یابد. به طور کلی نتایج این مطالعه برای شهرداری تهران دارای دو دستاورد اصلی است: (1) شناسایی خدمات در اولویت برای ارتقاء به تفکیک مناطق و (2) شناسایی خدمات دارای ارتباط معنی دار با خلاصه سنجش های سلامت جسمانی و سلامت روان. به نظر می رسد با ارتقاء کیفیت این خدمات می توان در بهبود کیفیت زندگی مرتبط با سلامت شهروندان مناطق مختلف شهر تهران نقش موثری ایفا نمود.
//]]>