بررسی اثربخشی برنامه ارائه خدمات یائسگی پس از انجام مداخله آموزشی و ارائه مراقبت ها برای گروه هدف

عنوان طرح: بررسی اثربخشی برنامه ارائه خدمات یائسگی پس از انجام مداخله آموزشی و ارائه مراقبت ها برای گروه هدف
مجری: دکتر فرزانه مفتون
مشاور آمار: دکتر کاظم محمد
همکاران: دکتر مطهره علامه، دکتر سید خلیل پسته ای، دکتر محمد کاظم زاده، دکتر رضا آگاه، دکتر محمدرضا مدبر، دکتر لیلا به گزین، دکتر آذر ریاضی دوست
گروه کارشناس: فاطمه ریاضی، راحله رستمی
کارفرما: وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی
سال اختتام: 1390

چکیده:
برنامه یائسگی (برنامه سلامت زنان میانسال) 60-45 سال در سال 1386 توسط اداره میانسالان وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی طراحی شده است. پس از تشکیل کمیته علمی توسط این اداره، ابعاد علمی و امکان پذیری اجرای برنامه مورد بررسی قرار گرفته و برای اجرای آزمایشی به دانشگاه های علوم پزشکی زنجان، سمنان، قزوین، مازندران و همدان ارائه شده است.
طرح حاضر، بررسی مقایسه ای وضعیت آگاهی، نگرش و عملکرد (KAP) در زنان 60-45 سال ایرانی در مراکز بهداشتی و درمانی شهرستانهای پایلوت برنامه قبل و بعد از اجرا است.
روش پژوهش: جهت بررسی وضعیت آگاهی، نگرش و عملکرد قبل و بعد از مداخله دو پژوهش مقطعی انجام شده است که در هر یک از آنها حدود 1000 نفر زن 60-45 سال مراجعه کننده جهت دریافت خدمات این برنامه مورد بررسی قرار گرفتند. ابزار سنجش به کار رفته در این مطالعه پرسشنامه ای است که دارای 12 سوال زمینه ای، 13 سوال در زمینه آگاهی، 7 سوال در زمینه نگرش و 5 سوال در زمینه عملکرد است که با لحاظ موضوعات مربوط به یائسگی و نظر صاحب نظران طراحی و پس از پره تست مورد تعدیل و اصلاح قرار گرفته است. البته هر یک از سوالات مربوط به آگاهی، نگرش و عملکرد دربردارنده اجزاء متعددی است.
نتایج: آگاهی، نگرش و عملکرد در افراد مورد مطالعه
مشخصات عمومی افراد مورد مطالعه قبل از مداخله: 45.3 درصد افراد مورد مطالعه در گروه سنی 49-45 سال، 35.4 درصد در گروه سنی 54-50 سال و 19.3 درصد در گروه سنی 60-55 سال هستند. 75.3 درصد افراد مورد مطالعه بی سواد یا کمتر از 6 سال سواد دارند. 52.1 درصد قطع قاعدگی را ذکر نموده اند که 77.2 درصد ایشان بیش از 12 ماه از آن می گذرد.
مشخصات عمومی افراد مورد مطالعه بعد از مداخله: 37.8 درصد افراد مورد مطالعه در گروه سنی 50-46 سال، 37.8 درصد در گروه سنی 55-51 سال و 24.4 درصد در گروه سنی 61-56 سال هستند. 77.7 درصد افراد مورد مطالعه بی سواد یا کمتر از 6 سال سواد دارند. 81.8 درصد قطع قاعدگی را ذکر نموده اند که 68.8 درصد ایشان بیش از 12 ماه از آن می گذرد.
وضعیت آگاهی: 39.8 درصد افراد مورد مطالعه قبل از مداخله و 66 درصد بعد از مداخله، مشخصه اصلی یائسگی را (قطع قاعدگی به مدت یکسال) ذکر نموده اند که این تفاوت از نظر آماری معنی دار است 47.6 درصد افراد مورد مطالعه قبل از مداخله و 80 درصد بعد از مداخله، علائم جسمانی یائسگی را (گر گرفتگی) ذکر نموده اند که این تفاوت از نظر آماری معنی دار است.
23.5 درصد افراد مورد مطالعه قبل از مداخله و 50.1 درصد بعد از مداخله، علائم عصبی روانی یائسگی را )پرخاشگری( ذکر نموده اند که این تفاوت از نظر آماری معنی دار است.
24.2 درصد قبل از مداخله و 45 درصد بعد از مداخله از عوامل موثر بر وجود شدت علائم یائسگی (استرس ها و نگرانی ها) را ذکر نموده اند که این تفاوت از نظر آماری معنی دار است.
38 درصد قبل از مداخله و 66.8 درصد بعد از مداخله، در مورد عوارض، خطرات و بیماریها که زنان یائسه در معرض هستند (پوکی استخوان) را ذکر نموده اند که این تفاوت از نظر آماری معنی دار است.
59 درصد قبل از مداخله و 83.9 درصد بعد از مداخله، در مورد عواملی که فرد را در معرض خطر پوکی استخوان قرار می دهد، (دریافت نکردن شیر و لبنیات به اندازه کافی) ذکر نموده اند که این تفاوت از نظر آماری معنی دار است.
34.6 درصد قبل از مداخله و 44.1 درصد بعد از مداخله، (استفاده از روش پیشگیری بارداری تا قطع قاعدگی) را ذکر نموده اند که این تفاوت از نظر آماری معنی دار است.
71.4 درصد قبل از مداخله، 89.6 درصد بعد از مداخله در مورد غذاهایی که باید کم مصرف شود (چربی و سرخ کردنی) را ذکر نموده اند که این تفاوت از نظر آماری معنی دار است.
61.2 درصد افراد مورد مطالعه قبل از مداخله و 85.7 درصد بعد از مداخله در زمینه مهمترین غذای مورد نیاز (مصرف روزانه شیر و لبنیات) را ذکر نموده اند که این تفاوت از نظر آماری معنی دار است.
64 درصد قبل از مداخله و 83.1 درصد بعد از مداخله در زمینه مناسبترین نوع ورزش (ورزشهای متحمل وزن مانند پیاده روی) را ذکر نموده اند که این تفاوت از نظر آماری معنی دار است.
29.6 درصد قبل از مداخله و 58.3 درصد بعد از مداخله (حداقل سه روز در هفته و هر بار نیم ساعت فعالیت جسمانی) را ذکر نموده اند که این تفاوت از نظر آماری معنی دار است.
26.9 درصد قبل از مداخله و 53.1 درصد بعد از مداخله (قرص کلسیم) را داروی ضروری ذکر نموده اند که این تفاوت از نظر آماری معنی دار است. به طور کلی وضعیت آگاهی بعد از مداخله نسبت به قبل از مداخله در غالب موارد افزایش یافته به طوری که این تفاوت از نظر آماری معنی دار است.
وضعیت نگرش:
فراوانی نگرش مثبت در موضوعات ذیل عبارت است از:
- قبل از مداخله 41.6 درصد؛ (یائسگی می تواند یک مرحله خوشایند در زندگی باشد)
- بعد از مداخله 53.3 درصد؛ (یائسگی می تواند یک مرحله خوشایند در زندگی باشد)
- قبل از مداخله 66.3 درصد؛ (در این دوره زنان می توانند موفقیتهای خانوادگی و اجتماعی کسب کنند)
- بعد از مداخله 78.8 درصد؛ (در این دوره زنان می توانند موفقیتهای خانوادگی و اجتماعی کسب کنند)
- قبل از مداخله 70.4 درصد؛ (در این دوره زنان فرصت بیشتری برای پرداختن به سلامتی و مسائل شخصی دارند)
- بعد از مداخله 86.8 درصد؛ (در این دوره زنان فرصت بیشتری برای پرداختن به سلامتی و مسائل شخصی دارند)
- قبل از مداخله 63.2 درصد؛ (در این دوره زنان فرصت کافی برای تفریح، مسافرت و لذت بردن از زندگی دارند)
- بعد از مداخله 78.1 درصد؛ (در این دوره زنان فرصت کافی برای تفریح، مسافرت و لذت بردن از زندگی دارند)
- قبل از مداخله 59.3 درصد؛ (در این دوره مسئولیت بچه ها کمتر و فراغ خاطر بیشتر است)
- بعد از مداخله 66.2 درصد؛ (در این دوره مسئولیت بچه ها کمتر و فراغ خاطر بیشتر است)
- قبل از مداخله 66.2 درصد؛ (علائم یائسگی قابل تحمل است)
- بعد از مداخله 72.7 درصد؛ (علائم یائسگی قابل تحمل است)
- قبل از مداخله 86.3 درصد؛ (قطع قاعدگی طبیعی است)
- بعد از مداخله 89.3 درصد؛ (قطع قاعدگی طبیعی است)
به طور کلی تفاوت نگرش افراد مورد مطالعه بعد از مداخله نسبت به قبل از مداخله از نظر آماری معنی دار است.
وضعیت عملکرد:
فراوانی عملکرد افراد مورد مطالعه در موضوعات مربوط به دوران یائسگی در ذیل ارائه شده است:
- قبل از مداخله؛ مراجعه جهت بررسی ها و معاینات؛ بین 28.4 تا 84.2 درصد جهت معاینه پستان، انجام تست پاپ اسمیر، معاینه زنان، انجام آزمایش های روتین، اندازه گیری وزن و فشار خون
- بعد از مداخله؛ مراجعه جهت بررسی ها و معاینات؛ بین 71.1 تا 95.9 درصد جهت معاینه پستان، انجام تست پاپ اسمیر، معاینه زنان، انجام آزمایش های روتین، اندازه گیری وزن و فشار خون
- قبل از مداخله؛ وضعیت مصرف دارو؛ 7 درصد استفاده از داروی هورمونی
- بعد از مداخله؛ وضعیت مصرف دارو؛ 7.5 درصد استفاده از داروی هورمونی
- قبل از مداخله؛ وضعیت تغذیه؛ بین 57.1 تا 75.5 درصد مصرف شیر و لبنیات، مصرف میوه و سبزی، مصرف حبوبات و سویا، استفاده بیشتر از گوشت سفید و جایگزینی روغن مایع به جای روغن جامد را ذکر نموده اند.
- بعد از مداخله؛ وضعیت تغذیه؛ بین 79 تا 88.3 درصد مصرف شیر و لبنیات، مصرف میوه و سبزی، مصرف حبوبات و سویا، استفاده بیشتر از گوشت سفید و جایگزینی روغن مایع به جای روغن جامد را ذکر نموده اند.
- قبل از مداخله؛ وضعیت انجام فعالیتی جسمانی؛ 15.4 درصد بدون فعالیت جسمانی بوده و 31.8 درصد فعالیت جسمانی منظم و برنامه ریزی شده داشته اند.
- بعد از مداخله؛ وضعیت انجام فعالیتی جسمانی؛ 15.8 درصد بدون فعالیت جسمانی بوده و 40.2 درصد فعالیت جسمانی منظم و برنامه ریزی شده داشته اند.
- قبل از مداخله؛ رعایت توصیه ها در طی یکسال گذشته؛ بین 41 تا 77 درصد توصیه برای استفاده از داروهای گیاهی، توصیه برای استفاده از مکمل، توصیه برای درمان دارویی، توصیه برای فعالیت جسمانی و توصیه برای تغذیه داشته اند.
- بعد از مداخله؛ رعایت توصیه ها در طی یکسال گذشته در تمام موارد بیش از 99 درصد بوده است.
به طور کلی وضعیت عملکرد بعد از مداخله نسبت به قبل از مداخله افزایش یافته و این تفاوت ها از نظر آماری معنی دار است.
در آنالیز رگرسیون لوجستیک انجام شده آگاهی، نگرش و عملکرد علاوه بر اینکه تحت تاثیر مداخله هستند که همان برنامه آموزشی و ارائه خدمات یائسگی (برنامه سلامت زنان 60-45 سال) است تحت تاثیر عامل دیگری نیز می باشند و آن کسب اطلاعات است. بدین مفهوم که کسانی که ذکر کرده اند در طی یک سال گذشته در زمینه یائسگی کسب اطلاعات داشته اند به طور معنی داری از آگاهی، نگرش و عملکرد متفاوت نیز برخوردار بوده اند.
کلمات كليدي: خدمات یائسگی، آگاهی، نگرش، عملکرد، ارزشیابی برنامه
//]]>