عنوان طرح: بررسي و توسعه مفاهيم برنامه راهبردي و عملياتي در نظام سلامت
مجری: فرانک فرزدی
همکاران اصلی: فرزانه مفتون، افسون آیین پرست
سایر همکاران: سجاد دلاوری، فاطمه ریاضی
کارفرما: دفتر مرکزی جهاددانشگاهی (كد: 33– 2184)
سال اختتام: 1394

چکیده:
برنامه بیانی روشن، مستند و مشروح از مقاصد و تصمیمات است. در دنياي امروز، وجود برنامه بخاطر در دست داشتن یك سند كتبی در مورد فعالیتهایی كه می‌باید انجام پذیرد و آگاهی افراد ذیربط از وجود چنین سندی و همچنين پی‌ریزی اهداف و مقاصدی كه بتوان پیشرفت كارها را در مقایسه با آنها مورد سنجش و ارزشیابی قرار داد ضروري به نظر مي‌رسد.
درك مشترك اعضاء سازمان از مفاهيم برنامه براي اجراي برنامه در سازمان ضروري است چنين شناختي باعث نوآوري و خلاقيت مي‌شود، همچنين تفاهم ايجاد شده مديران و كاركنان در سطح ستاد و سطح صف باعث تعهد آنان به برنامه/ احساس مالكيت آنان نسبت به سازمان و برنامه‌ها و كاهش مقاومت در مقابل تغييرات مي‌شود و حاصل آن بينش و شناخت مناسب از عملكرد سازمان و كاركنان، پتانسيل تفويض اختيار را در سيستم بالا مي‌برد. لذا يكسان سازي مفاهيم و به دست آوردن دانش اوليه لازم جهت توانايي در تعامل و بهره‌مندي از رويكردها، ابزارها و روشهاي برنامه‌ريزي در سطح سازمان ضروري است.
اين طرح سعي دارد با فراهم نمودن دسترسي آسان و سريع كارگزاران نظام سلامت و دانشجويان علوم سلامت به مفاهيم برنامه‌ در بخش سلامت موجب بهبود درك و همسوسازي مفاهيم برنامه شده و از اين طريق بستر ارتقاء برنامه‌ريزي و كاربرد بهينه برنامه را در سازمان‌ها فراهم سازد.
در این مطالعه از روش‌های مطالعه کتابخانه‌ای و مطالعه کیفی در طی مراحل متوالی استفاده شد. در طی مطالعه کتابخانه‌ای بررسی، استخراج و دسته‌بندی مطالب در راستای دستیابی به اهداف مطالعه انجام شد. در طي مطالعه كيفي از نوع نشست تخصصي با حضور برخي از متخصصان و فعالان در حوزه مديريت و برنامه‌ريزي سلامت تحليل مطالب و استخراج و استنتاج مفاهيم به صورت كاربردي انجام شد. هم چنین سیاستهای تدوین و ارائه مطالب تعیین شد.
بر اساس اهداف اختصاصی طرح مطالب مربوط به "برنامه" از متون تخصصی مورد بررسی، استخراج شد. در نشست کارشناسی مطالب مورد بررسی قرار گرفت و سیاستهای تدوین و نحوه ارائه مطالب به شرح ذیل تبیین شد.
سیاست های تدوین مطالب:
• تمرکز بر مطالب پایه
• تمرکز بر خلاء های اطلاعاتی در کتب تخصصی
سیاست های نحوه ارائه مطالب:
• بیان مطالب در کمترین حجم ممکن
• بیان مطالب در ساده‌ترین نحوه بیان با قابلیت استفاده برای تمامی کارگزاران نظام سلامت
• به کارگیری از شکل و تصویر برای بیان مطالب
• تدوین مطالب در قالب جزوه آموزشی
• بر اساس این سیاستها به منظور دستیابی به اهداف طرح موضوعات انتخاب شدند. عناوین موضوعات انتخابی در ذیل ارائه شده اند.
مطالب با توجه به اهداف اختصاصی مطالعه و سیاستهای تدوین مطالب در سر فصل‌های ذیل تدوین شدند.
• ضرورت و محدوديت‌هاي برنامه و راهكارهاي كنترل آن
• جایگاه برنامه و برنامه‌ریزی در مدیریت سلامت
• مفاهيم كليدي برنامه راهبردي و عملياتي مورد نياز سطوح مختلف مديريت نظام سلامت
• انواع فرآيندهای سازمانی و نحوه ارتباط آن‌ها در برنامه راهبردي و عملياتي در سطوح مختلف مديريت نظام سلامت
• ارزيابي عوامل محيطي و درون سازماني
فعالان بخش بهداشت و درمان در سطوح مختلف سازمانی از فارغ التحصیلان رشته های گروههای پزشکی، پیراپزشکی و علوم بهداشتی می‌باشند که دانش و توانمندی موضوعات مدیریتی مستقیما در برنامه آموزشی آنان جای ندارد. از طرف دیگر بررسی متون تخصصی در این مطالعه نشان داد با وجود گستردگی اطلاعات و دانش موجود در خصوص برنامه‌ریزی بخش کوچکی از اطلاعات به موضوع برنامه و مفاهیم پایه و کاربردی آن می‌پردازد و به طور معمول این اطلاعات در کنار سایر مطالب ارائه شده است لذا لازمه دسترسی به این اطلاعات مطالعه حجم بالایی از کتب و منابع در زمینه برنامه‌ریزی می‌باشد. نتایج بحث گروهی مطالعه نیز بیانگر عدم همپوشانی مطالب متون تخصصی با نیازهای کاربردی و پایه کارگزارن نظام سلامت است. در سازمانهای گسترده‌ای چون بخش بهداشت و درمان درک مناسب از مفاهیم برنامه و ارتباط برنامه‌های سطوح مختلف در حفظ انسجام و پیوستگی فعالیتهای ستادی و صف موثر بوده و دستیابی به اهداف را به خوبی میسر می‌سازد. تدوین جزوه آموزشی بر اساس مطالب آماده شده در این مطالعه می‌تواند دانش اوليه لازم در خصوص برنامه را در اختیار کارگزاران نظام سلامت قرار داده و از این طریق نقش موثری در افزایش آگاهی و توانمندسازی آنان داشته باشد. هم‌چنین طراحی و اجرا مطالعات گسترده‌تر به منظور تدوین مطالب کاربردی و پایه مدیریتی به تفکیک موضوعات مختلف و نشر مطالب تدوین شده در مجموعه‌ای از جزوات آموزشی پیشنهاد می‌شود.
//]]>