عنوان طرح: ارزيابي وضعيت موجود مناطق زلزله زده آذربايجان شرقي 1391
مجری: دکتر كتايون جهانگيري
همکاران: دکتر ژیلا صدیقی، مهناز خردمند، راحله رستمی
کارفرما: پژوهشکده علوم بهداشتی
سال اختتام: 1393

چکیده:
مقدمه: در مرداد 1391 رخداد زلزله در نزدیک شهرهای اهر، هریس و ورزقان در شرق استان آذربایجان شرقی خسارات جانی و مالی بسیاری به بار آورد که بیشترین خسارات در مناطق روستایی روی داد. از آنجا که پس از خاتمه عملیات جستجو، امداد و نجات؛ نخستین گام برای مدیریت پاسخگویی به بحران، تحلیل وضعیت موجود از طریق انجام ارزیابی توسط متخصصین می باشد مطالعه حاضر با هدف ارزیابی چالش های موجود در مدیریت منابع آب و فاضلاب و بهسازی محیط(WASH Management) در مناطق زلزله زده انجام پذیرفته است.
روش: پژوهش حاضر از انواع مطالعات مشاهده ایObservational است که به صورت توصیفی- تحلیلی مقطعی Cross-Sectional و در هفت مرحله انجام شده است. محدوده مورد مطالعه، استان آذربایجان شرقی بین شهرستان تبریز و شهرستان ورزقان می باشد که روستاهای بین این دو ناحیه به صورت رندوم انتخاب شده و وضعیت موجود آن ها مورد بررسی قرار گرفت. دامنه زمانی پژوهش در هفته های دوم و سوم پس از وقوع زلزله بوده است. این مطالعه در چهار بخش شامل بررسی وضعیت آب آشامیدنی، نحوه دفع فاضلاب ناشی از شستشو، وضعیت توالت ها و حمام ها و دفع زباله انجام گرفت و نتایج حاصله با تکنیک SWAT مورد تحلیل قرار گرفت.
یافته ها: سیستم آبرسانی روستاهای مورد مطالعه پس از وقوع زلزله دچار اختلال شد و تامین آب آشامیدنی سالم از طریق آب های معدنی در بطری صورت گرفت. از لحاظ دفع فاضلاب، به دلیل عدم زهکشی صحیح، فاضلاب های ناشی از شستشو در سطح روستا و مکان های اسکان موقت جمع شده بود. از جنبه سرویس های بهداشتی تعداد، مکان یابی و محل استقرار توالت ها مناسب نبود، حمام نیز به تعداد کافی وجود نداشت، عدم نظافت و تجهیز آن ها به آب گرم و رختکن، تعبیه دوش های حمام در توالت ها (در روستای چای کندی) ، عدم وجود فضای خصوصی برای زنان، عدم تناسب شرایط ساخت و استقرار حمام ها با توجه به وضعیت اقلیمی و همچنین شرایط فرهنگی مردم روستا به لحاظ استقرار و در معرض دید بودن موجب عدم استفاده سانحه دیدگان از آن ها میشد.
بحث و نتیجه گیری: مدیریت صحیح منابع آب و فاضلاب و بهسازی محیط یکی از ابعاد مهم و در اولویت بهداشتی پس از رخداد زلزله به شمار می آید. برای تامین حداقل نیازهای پایه در بخش آب آشامیدنی و بهسازی محیط حداقل استانداردهایی توسط پروژه اسفیر تعیین شده که لازم است توسط سازمان های امدادی برای مردم زلزله زده تامین گردد. بنابراین ضمن توجه و استفاده از این استانداردها در روند پاسخگویی و بازیابی باید مسائل فرهنگی و باورهای قومی را نیز مدنظر قرار داد تا استفاده بهینه از منابع امکان پذیر شده و از به هدر رفتن آنها جلوگیری شود.
واژگان کلیدی: زلزله، آذربایجان شرقی، مدیریت منابع آب و بهسازی محیط.
//]]>