ارزيابي منابع انساني علوم سلامت: ديده‌باني وضعيت و الگوي توزيع موجود منابع انساني گروه پزشكي در كشور

عنوان طرح: ارزيابي منابع انساني علوم سلامت: ديده‌باني وضعيت و الگوي توزيع موجود منابع انساني گروه پزشكي در كشور
مجری: دکتر فرانک فرزدی
همکاران اصلی: دکتر فرزانه مفتون، دکتر افسون آیین پرست، دکتر محمود طاووسی، علی اصغر حائری
مشاوران طرح: دکتر کاظم محمد، دکتر ایرج حریرچی
کارشناس: فاطمه ریلضی
کارفرما: فرهنگستان علوم پزشکی
سال اختتام: 1393

چکیده:
تامين اطلاعات معتبر منابع انساني، بهبود و ارتقاء برنامه‌های تربيت و تخصيص منابع انساني را امكان‌پذير نموده و بررسي و تصميم گيري در زمينه اجراي برنامه‌هاي ارائه خدمت جديد و يا تغيير برنامه‌هاي قبلي از بُعد منابع انساني را ميسر مي‌سازد. طراحی و راه اندازی بانک اطلاعاتی مناسب در این زمینه نیازمند شناسایی الگوی توزیع منابع انسانی و شاخص های اطلاعاتی مورد نیاز و همچنین منابع اطلاعاتی مناسب است. اين مطالعه، طرح جامعي است كه ازطريق طراحي و اجراي چند طرح تحقيقاتي به بررسي وضعيت موجود منابع انساني گروه پزشكي از بعد كمي و الگوي توزيع آن پرداخته است. در مرحله اول شاخص‌هاي كمي منابع انساني گروه پزشكي از طريق مطالعات كتابخانه‌اي، اسنادی و كيفي بر اساس متون علمي در سطح جهاني و نيازهاي اطلاعاتي سازمان‌ها و ادارات بخش سلامت كشور از طریق بررسی و مطالعه اسناد بالادستی در طی نشستهای کارشناسی تبيين شدند. در مرحله دوم وضعيت دانش آموختگان و شاغلين گروه پزشكي و همچنین وضعيت استان‌ها از بعد منابع انساني گروه پزشكي توسط مطالعات توصیفی مورد بررسی قرار گرفت. در هر يك از اين طرحهاي تحقيقاتي با استفاده از فرايندهاي ديده باني تمامي منابع اطلاعاتي موجود شناسايي، اطلاعات و همچنين سازوكارهاي ثبت و حذف اطلاعات از هر يك از منابع جمع آوري مي‌شود. تطبيق، تلفيق و ادغام اطلاعات و همچنين تحليل و تفسير اطلاعات انجام ‌شد. براساس اطلاعات حاصل شاخص‌هاي اطلاعاتي محاسبه شدند. با تطبيق شاخص‌هاي اطلاعاتي و منابع اطلاعاتي موجود و اطلاعات قابل اخذ از آنها،‌ الگوي مناسب استخراج اطلاعات و اقدامات لازم جهت اجرايي شدن كار تدوين شد. در مرحله اول این مطالعه بر اساس مستندات علمی و تحليل وضعيت نظام ارائه خدمات كشور الگو (چارچوب نظري) توزيع منابع انساني گروه پزشكي تدوین شد. با توجه به حوزه های اطلاعاتی مورد نیاز بر اساس این الگو شاخص‌هاي اطلاعاتی منابع انساني گروه پزشكي تعیین شدند. بدين ترتيب 22 شاخص در حوزه‌هاي اطلاعاتی مربوط به وضعيت جمعيت شناختي، وضعيت فعاليت، وضعيت شغلي، وضعيت نظام ارائه خدمت و وضعيت جابه‌جايي محل كار تدوين شدند. با در نظر گرفتن متغيرهاي تفكيك كننده شاخص‌هاي اطلاعاتي، در جمع 82 شاخص تدوين شد. در مرحله دوم طرح، بررسي داده‌ها و اطلاعات اخذ شده از منابع اطلاعاتي نشان داد داده‌هاي نمونه 20 درصدي جمعيت كشور در سرشماري سال 1385 از اعتبار بالايي در تامين اطلاعات مربوط به حوزه‌هاي اطلاعاتي مختلف منابع انساني گروه پزشكي كشور و وضعيت فعاليت و شغلي آنان برخوردار است. بانك سازمان نظام پزشكي كشور اطلاعات معتبري از منابع انساني گروه پزشكي كه براي ورود به بازار كار پزشكي اقدام كرده‌اند و به عضویت این سازمان درآمده اند را در اختيار دارد. نتايج تطبيق اطلاعات حاصل از سرشماري و سازمان نظام پزشكي كشور نشان داد در سال 1385 نسبت پزشكان، دندانپزشكان و داروسازان عمومي ساكن در كشور به اعضاء سازمان نظام پزشكي در اين رشته‌ها به ترتيب 72.74 ، 69.50 و 70.28 درصد است. به بياني ديگر حدود 73 درصد از پزشكان عمومي و 70 درصد از دندانپزشكان و داروسازان عمومي كه به منظور ورود به بازار كار اقدام به عضويت در سازمان نظام پزشكي كرده‌اند در كشور ساكن بوده‌اند. تفاوت بين اطلاعات حاصل از پايگاه داده سازمان نظام پزشكي كشور با نتايج نمونه‌گيري انجام شده در سرشماري 1385 شامل افرادي است كه به دليل عدم اقامت در كشور يا مرگ يا تحصيل در ساير دوره‌هاي آموزشي دانشگاهي در داده‌هاي سرشماري ثبت نشده اند. براساس نتايج حاصل از سرشماري : وضعيت فعاليت پزشكان عمومي نشان می دهد كه 85.6 درصد شاغل (فعال) ، 9.4 درصد غيرفعال، 3.9 درصد بيكار و يك درصد خارج از حوزه سلامت فعاليت دارند. وضعيت فعاليت دندانپزشكان نشان می دهد كه 90.7 درصد شاغل (فعال)، 6.5 درصد غيرفعال، 1.9 درصد بيكار و 0.3 درصد خارج از حوزه سلامت فعاليت دارند. وضعيت فعاليت داروسازان نشان می دهد كه 90.7 درصد شاغل فعال ، 7.4 درصد غيرفعال، 1.6 درصد بي كار و 1.4 درصد خارج از حوزه سلامت فعاليت دارند. با استفاده از نسبت تعداد پزشكان، دندانپزشكان و داروسازان موجود دركشور به تعداد اعضاء سازمان نظام پزشكي در سال 1385 و براساس اطلاعات پايگاه داده سازمان نظام پزشكي، در پايان نيمه اول سال 1393 تعداد پزشكان عمومي 58201 نفر، تعداد دندانپزشكان عمومي 17514 نفر تعداد داروسازان عمومي 12723 نفر برآورد شده‌اند. با در نظر گرفتن جمعيت كشور در سال 1393 (77,856,000 نفر) نسبت پزشكان، دندانپزشكان و داروسازان عمومی به ده هزار نفر جمعيت به ترتیب 7.48 ، 2.25 و 1.63 است. براساس تحليل منابع اطلاعاتي موجود كشور با در نظر گرفتن داده‌ها و فرآيند ثبت داده، الگوي استخراج اطلاعات از منابع موجود و اقدامات لازم براي اجرايي شدن آن و تامين شاخص‌هاي اطلاعاتي تدوين شد. طبق اين الگو اطلاعات حاصل از داده‌هاي سرشماري نفوس و مسكن كشور كه هر 5 سال انجام مي‌شود مي‌تواند عمده شاخص‌هاي اطلاعاتي در حوزه وضعيت جمعيت شناختي، وضعيت فعاليت و شغلي و هم چنين وضعيت جابه‌جايي محل كار گروه پزشكي كشور را تامين نمايد. مقايسه اطلاعات سازمان نظام پزشكي با اطلاعات فارغ التحصيلان از پایگاه داده مربوط در "وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي" و اطلاعات حاصل از "سرشماري" مي‌تواند به ترتیب ريزش اوليه و ثانويه منابع انساني را نشان دهد. هم چنین برآورد تعداد منابع انسانی خارج شده از کشور را امکان پذیر می نماید. كسب اطلاعات معتبر از منابع اطلاعاتي موجود طبق الگوي پيشنهادي نيازمند اقداماتي است كه از مهمترين آنها مي‌توان به حضور نمايندگاني از بخش سلامت در کارگروه‌های تخصصی مربوط در مركز آمار ايران به منظور اصلاح و متناسب‌سازي وضعيت ثبت داده‌ها و كدگذاري‌هاي مربوط خصوصاً كدگذاري شغلي اشاره كرد.
//]]>