بررسي سياست ها، قوانين و برنامه های موجود مرتبط با سلامت زنان جمهوري اسلامي ايران

عنوان طرح: بررسي سياست ها، قوانين و برنامه های موجود مرتبط با سلامت زنان جمهوري اسلامي ايران
مجری: دكتر فرانك فرزدي
سایرهمکاران : دكتر بتول احمدي، دكتر ژيلا صديقي، دكتر مروئه وامقي، دكتر فرحناز محمدي، بتول محتشمي
مشاوران طرح: خانم زهرا رنجبر، دكتر حميرا مشيرزاده
كارشناسان طرح: مينا شيخ‌الاسلام زاده، فاطمه رياضي، خانم معصومه رحماني
کارفرما: فرهنگستان علوم پزشكي جمهوري اسلامي ايران (گروه علمي سلامت زنان)
سال اختتام: 1392

چکیده:
گروه سلامت زنان فرهنگستان علوم پزشکی کشور در قالب یک طرح جامع پژوهشی به ارزیابی قوانین، سیاستها و برنامه‌های ملی مرتبط با سلامت زنان در ایران پرداخته است. حاصل این پژوهش یافتن شکاف‌های موجود در مجموعه قوانین مصوب مرتبط با سلامت زنان و یا شناسایی مشکلات اجرایی آنها و در نهایت تدوین پیشنهادهای لازم بر این مبنا برای قانون‌گذاری و سیاستگذاری متناسب با نیازهای سلامت زنان و عوامل تعیین کننده آن است. هدف نهایی از این مداخلات بهبود و ارتقاء قوانین و سیاستهای مرتبط با سلامت زنان است و امید می‌رود دستاوردهای این پژوهش در بهبود قانونگذاري، سياستگذاري و مديريت اجرا مورد استفاده قرار گرفته و در نهایت به ارتقاء وضعیت سلامتی زنان بیانجامد. اين طرح، ‌مرحله دوم طرح جامع فوق است كه در آن سياست‌ها، قوانين و برنامه های موجود مرتبط با سلامت زنان جمهوري اسلامي ايران استخراج و بر اساس "مدل سلامت زنان (مدل فرمهر) " كه محصول طرح پ‍زوهشي اول از طرح جامع بوده است، دسته‌بندی شده اند. در این مطالعه از روش های بررسی اسنادي و مطالعه کیفی در طی مراحل متوالی استفاده شد. بگونه ای كه یافته‌های هر مرحله برای مرحله بعدی مورد استفاده قرار گرفت. در مطالعات كيفي از روش نشست افراد صاحب نظر، بحث گروهی و مصاحبه فردی استفاده شد. در مطالعه كيفي اول محورهاي مطالعه اولويتبندي و شيوه نامه استخراج قوانين و سياستها مرتبط با زنان تدوين شد. در مرحله بعد در طی مطالعه اسنادی، سیاست ها و قوانین مرتبط با سلامت زنان بر اساس شيوه نامه تدوین شده استخراج شد. در مطالعه كيفي دوم، سياست ها، قوانين و برنامه‌هاي ملي موجود مرتبط با سلامت زنان بر اساس مدل سلامت زنان طبقه بندي شدند. در مرحله آخر در نشست تخصصی (مطالعه کیفی سوم) سياست ها، قوانين و برنامه هاي ملي موجود مرتبط با سلامت زنان مورد ارزیابی قرار گرفتند. كليه سياست ها وقوانين كشور تا پايان سال 1391 مورد بررسي قرار گرفتند. قوانين مرتبط با زنان يا تاثيرگذار بر وضعيت آنان از بين قوانين مورد بررسي، استخراج شدند. شناسايي اين قوانين با استفاده از شيوه‌نامه استخراج قوانين كه توسط گروه تحقيق طراحي شده و با نظر مشاورين حقوقي اصلاح و نهايي شده بود انجام شد. در اين مرحله حدود 6000 قانون شناسايي شد. قوانين شناسايي شده بر حسب تاثير بر هريك از عوامل تعيين كننده سلامت زنان بر اساس مدل فرمهر دسته بندي شدند. هر يك از قوانين با عوامل تعيين كننده اين مدل تطابق داده شد. از آنجا که احتمال تاثير هر قانون بر بیش از یک عامل، وجود دارد تلاش شد تمامی عوامل تاثیر پذیر از هر يك از قوانين شناسایی شوند. سپس قوانین موثر بر هر یک از عوامل تعيين كننده در جدولی جداگانه تنظیم شد. به اين ترتيب جداولي از قوانين مرتبط با وضعيت زنان به تفكيك هر يك از عوامل تعيين كننده سلامت زنان، تدوين شده است. در این جداول اطلاعات مربوط به قانون شامل نوع قانون، مرجع قانونگذاري، موضوع قانون، زمان تصويب، ماده قانوني و چكيده محتوايي قانون نيز ارائه شده است. كليه قوانين در 46 جدول به تفكيك عوامل تعيين كننده سلامت زنان تدوين شدند. تجميع قوانين در اين جداول امكان ارزيابي قوانين مرتبط با هر يك از عوامل تعيين كننده سلامت زنان را از نظر خلاء احتمالي قانون و يا اصلاحات لازم را مهيا مي‌كند. نتيجه حاصل از بررسي اوليه قوانين برخي اقدامات لازم را در خصوص قوانين نشان داد. لذا پيشنهاد مي شود:
- گروههاي كارشناسي متشكل از صاحب نظران، مسئولان و متخصصان مرتبط با حوزه هر يك ازعوامل تعيين كننده سلامت زنان تشكيل شوند.
- قوانين موجود توسط گروه كارشناسي بررسي شده و از نظر به روز كردن محتوي قانون با توجه به شرايط اقتصادي اجتماعي و علمي روز، اصلاح شيوه نگارش، تجميع موضوعي تمامي موارد منتج از قانون، رفع تناقض و عدم هماهنگي با یکدیگر و برخورداري از ضمانت اجرا بازنگري شوند.
- پيوستارهاي قوانين موجود از نظر هماهنگي و كفايت آيين نامه‌هاي مورد نياز براي اجرايي شدن قانون و تبصره‌هاي لازم جهت هماهنگي و رفع تعارض هاي احتمالي با ساير قوانين و آيين نامه ها بررسي شوند.
- مجموعه سياستها و قوانين كلي مصوب در خصوص زنان و اسناد بين الملل مصوب كشور با هدف تسهيل در بكارگيري و استناد به اين قوانين بررسي شده و در خصوص شناسايي اجزاء مختلف آنها و تدوين قوانين و برنامه‌هاي مرتبط با هر جزء و جاگذاري مناسب در مجموعه قوانين و برنامه‌هاي موجود كشور اقدام شود.
- اسناد بين الملل غيرمصوب كشور با هدف تدوين قوانين ارتقاء وضعيت زنان بررسي شده و در خصوص استخراج، اصلاح و تصويب موارد متناسب و بدون تعارض با قوانين كشور اقدام شود.
- قوانين حمايت خانواده از نظر خلاء قوانين ماهوي بررسي شده و قوانين ماهوي مورد نياز شناسايي و پيشنهاد شوند.
- قوانين مرتبط با هر عامل تعيين كننده كه در جدول مربوط ارائه شده است توسط گروه كارشناسي دسته‌بندي موضوعي شوند. سپس كفايت قوانين موجود از نظر تاثيرگذاري و مديريت مناسب عوامل تعيين كنند، سلامت زنان در هر دسته موضوعي بررسي شده و خلاء هاي قانوني مشخص شود
کلمات کلیدی: سلامت زنان، قوانين، سياستها، زنان.
//]]>